Municipality of Chalandri logo
e-learning

Έννοιες Απώλειας και Σπατάλης Τροφίμων

Μείωση και πρόληψη στην Ευρώπη

Το e-learning αυτό δημιουργήθηκε από την Μονάδα Κυκλικής Οικονομίας του Δήμου Χαλανδρίου. Πηγή έμπνευσης αποτέλεσε το e-learning foodrus.geonardo.com που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Προγράμματος FOODRUS.

Επισκόπηση

01

Το πρόβλημα της Σπατάλης Τροφίμων στην Ευρώπη: Βασικές αιτίες

02

Στόχοι και νομικό πλαίσιο της ΕΕ για τη Μείωση και Πρόληψη της Σπατάλης και Απώλειας Τροφίμων

03

Καλές πρακτικές πρόληψης της Απώλειας Τροφίμων: οι περιπτώσεις ψωμιού, κρέατος, ψαριού και λαχανικών

04

Κυκλική οικονομία εφαρμοσμένη στη Σπατάλη Τροφίμων και στην Πρόληψη (από τη γραμμική στην κυκλική): Κατάλογος καλών πρακτικών

Πώς Λειτουργεί το Μάθημα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ

1

Το πρόβλημα της Σπατάλης Τροφίμων στην Ευρώπη: Βασικές αιτίες

Τι Είναι η Σπατάλη Τροφίμων: Όροι & Ορισμοί

Η Σπατάλη Τροφίμων σε Αριθμούς

Γιατί η Σπατάλη Τροφίμων Αποτελεί Τόσο Μεγάλο Πρόβλημα;

Η Σπατάλη Τροφίμων αποτελεί:
Κοινωνικό ζήτημα
Οικονομικό ζήτημα
Περιβαλλοντικό ζήτημα

Η ΕΕ δεσμεύεται να επιτύχει τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης, και συγκεκριμένα τον Στόχο 12.3, για τη μείωση κατά το ήμισυ της κατά κεφαλήν Σπατάλης Τροφίμων σε επίπεδο λιανικής και καταναλωτή έως το 2030.

Περαιτέρω μελέτη:

1. Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη Σπατάλη Τροφίμων

Ο ΣΒΑ 12 επιδιώκει να «διασφαλίσει πρότυπα βιώσιμης κατανάλωσης και παραγωγής». Ο τρίτος στόχος στο πλαίσιο αυτό —

ΣΒΑ 12.3: «Έως το 2030, μείωση κατά το ήμισυ της παγκόσμιας κατά κεφαλήν Σπατάλης Τροφίμων σε επίπεδο λιανικής και καταναλωτή, και μείωση των Απωλειών Τροφίμων κατά μήκος της παραγωγικής διαδικασίας και των αλυσίδων εφοδιασμού, συμπεριλαμβανομένων των απωλειών μετά τη συγκομιδή»

ΣΒΑ 12: Υπεύθυνη Κατανάλωση και Παραγωγή

Γιατί η Σπατάλη Τροφίμων Αποτελεί Τόσο Μεγάλο Πρόβλημα;

Οι λόγοι της Σπατάλης Τροφίμων ποικίλλουν σημαντικά και μπορεί να είναι ειδικοί ανά τομέα.

Όσο πιο μετά στην αλυσίδα εφοδιασμού συμβαίνει η Απώλεια Τροφίμων, τόσο πιο έντονο το αποτύπωμα άνθρακα της απώλειας και της σπατάλης.

Διαφορετικές ομάδες τροφίμων έχουν διαφορετικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Για παράδειγμα, το κρέας απαιτεί περισσότερους πόρους για την παραγωγή του. Η κτηνοτροφία ευθύνεται για το 14,5% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, με τη παραγωγή κρέατος να αντιστοιχεί στα δύο τρίτα αυτών των εκπομπών. Ακολουθούν το γάλα και τα αυγά.

Διάγραμμα Αλυσίδας Εφοδιασμού Τροφίμων

Παραδείγματα Παραγόντων που Συμβάλλουν στη Σπατάλη Τροφίμων

Άσκηση — Ερώτηση 1

Η Σπατάλη Τροφίμων αντιστοιχεί στο 11% του συνόλου των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ.

Αυτό είναι σωστό!


Λάθος είναι η σωστή απάντηση.

Άσκηση — Ερώτηση 2

Η αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων είναι η αλληλένδετη σειρά δραστηριοτήτων που χρησιμοποιείται για την παραγωγή, επεξεργασία, διανομή και κατανάλωση τροφίμων.

Αυτό είναι σωστό!


Σωστό είναι η σωστή απάντηση.

Άσκηση — Ερώτηση 3

Τα νοικοκυριά παράγουν πάνω από το ήμισυ (53%) των απορριμμάτων τροφίμων στην ΕΕ.

Αυτό είναι σωστό!


Λάθος είναι η σωστή απάντηση.

Άσκηση — Ερώτηση 4

Η διαφορά μεταξύ Σπατάλης Τροφίμων και Απώλειας Τροφίμων είναι ότι η Σπατάλη Τροφίμων μπορεί να ανακτηθεί και είναι δυνατή η πλεονάζουσα παραγωγή, ενώ στην Απώλεια Τροφίμων το τμήμα των τροφίμων απορρίπτεται χωρίς καμία άλλη παραγωγική χρήση.

Αυτό είναι σωστό!


Σωστό είναι η σωστή απάντηση.

Άσκηση — Ερώτηση 5

Η μείωση της Σπατάλης Τροφίμων στην ΕΕ συνδέεται με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης και τον στόχο 2.1 (τερματισμός της πείνας έως το 2030 και διασφάλιση πρόσβασης για όλους, συμπεριλαμβανομένων των ευάλωτων ομάδων).

Αυτό είναι σωστό!


Λάθος είναι η σωστή απάντηση.

Άσκηση — Ερώτηση 6

Ο Δείκτης Απώλειας Τροφίμων του FAO εκτιμά ότι περίπου το 9% του συνόλου των τροφίμων που παράγονται χάνεται παγκοσμίως από το στάδιο μετά τη συγκομιδή, εξαιρουμένου του σταδίου λιανικής.

Αυτό είναι σωστό!


Λάθος είναι η σωστή απάντηση.

Άσκηση — Ερώτηση 7

Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που συμβάλλουν στη Σπατάλη Τροφίμων, δύο εκ των οποίων είναι: η έλλειψη προγραμματισμού γευμάτων πριν από τις αγορές και το μαγείρεμα, καθώς και η υπερπαραγωγή και οι απαιτήσεις των αγορών.

Αυτό είναι σωστό!


Σωστό είναι η σωστή απάντηση.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ

2

Στόχοι και νομικό πλαίσιο της ΕΕ για τη Σπατάλη Τροφίμων, Μείωση και Πρόληψη της Απώλειας

Στόχοι της ΕΕ για τη Μείωση της Σπατάλης Τροφίμων

Το Ποσοστό Απώλειας Τροφίμων (FLP) μιας χώρας είναι το μέσο ποσοστό απωλειών βασικών προϊόντων. Το Ποσοστό Απώλειας Τροφίμων μιας χώρας μπορεί να ερμηνευτεί ως το μέσο ποσοστό του εφοδιασμού που δεν φτάνει στο στάδιο της λιανικής.

Το Σχέδιο Δράσης για την Κυκλική Οικονομία

Το Σχέδιο Δράσης της ΕΕ για την Κυκλική Οικονομία παρέχει μια στραμμένη στο μέλλον ατζέντα για την επίτευξη μιας καθαρότερης και πιο ανταγωνιστικής Ευρώπης, σε συνδημιουργία με οικονομικούς φορείς, καταναλωτές, πολίτες και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

«Μια οικονομία στην οποία η αξία των προϊόντων, των υλικών και των πόρων διατηρείται στην οικονομία όσο το δυνατόν περισσότερο, και η παραγωγή αποβλήτων ελαχιστοποιείται»

Τα βήματα της ΕΕ προς την αλλαγή του τρόπου κατανάλωσης και παραγωγής της Ευρώπης περιλαμβάνουν:

  1. Πλαίσιο πολιτικής για βιώσιμα προϊόντα: Να καταστούν τα βιώσιμα προϊόντα ο κανόνας στην ΕΕ, ενδυναμώνοντας τους καταναλωτές και τους δημόσιους αγοραστές μέσω της προώθησης βιώσιμων διαδικασιών παραγωγής.
  2. Βασικές αλυσίδες αξίας: Ηλεκτρονικά είδη και ΤΠΕ, Μπαταρίες και οχήματα, Συσκευασίες, Πλαστικά, Κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, Κατασκευές και κτίρια, Τρόφιμα, νερό και θρεπτικά συστατικά.
  3. Λιγότερα απόβλητα, περισσότερη αξία: Μείωση των αποβλήτων, Μείωση των εξαγωγών αποβλήτων, Ενίσχυση της αγοράς για ασφαλείς πρώτες ύλες υψηλής ποιότητας από ανακύκλωση.

Το Σχέδιο Δράσης περιλαμβάνει συνολικά 35 βασικές οριζόντιες δράσεις προς υλοποίηση.

Εξώφυλλο έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Σχέδιο Δράσης για την Κυκλική Οικονομία

Στρατηγική «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο»

Η Στρατηγική «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο» αποτελεί βασικό μέρος της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.
Η στρατηγική στοχεύει να επιταχύνει τη μετάβασή μας σε ένα βιώσιμο σύστημα τροφίμων το οποίο θα πρέπει να:

έχει ουδέτερο ή θετικό περιβαλλοντικό αντίκτυπο

συμβάλλει στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και στην προσαρμογή στις επιπτώσεις της

αναστρέψει την απώλεια βιοποικιλότητας

διασφαλίζει την επισιτιστική ασφάλεια, τη διατροφή και τη δημόσια υγεία, εξασφαλίζοντας ότι όλοι έχουν πρόσβαση σε επαρκή, ασφαλή, θρεπτικά και βιώσιμα τρόφιμα

διατηρεί την οικονομική προσιτότητα των τροφίμων, δημιουργώντας παράλληλα δικαιότερες οικονομικές αποδόσεις, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα του τομέα εφοδιασμού της ΕΕ και προωθώντας το δίκαιο εμπόριο

Εξώφυλλο έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Στρατηγική «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο»

Χάρτης Πορείας για τους Στόχους Μείωσης της Σπατάλης Τροφίμων

Πλατφόρμα της ΕΕ για τις Απώλειες και τη Σπατάλη Τροφίμων

Άλλες Κατευθυντήριες Γραμμές της ΕΕ για τη Σπατάλη Τροφίμων

Ορισμένα από τα μέτρα πρόληψης της Σπατάλης Τροφίμων στο πλαίσιο του Σχεδίου Δράσης για την Κυκλική Οικονομία και των κανονισμών της ΕΕ

Αποφάσεις μέτρησης και παρακολούθησης της Σπατάλης Τροφίμων που εγκρίθηκαν το 2019

Κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για τη διευκόλυνση της δωρεάς τροφίμων που εγκρίθηκαν το 2017

Κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτιστοποίηση της ασφαλούς χρήσης τροφίμων σε ζωοτροφές που εγκρίθηκαν το 2018

Προώθηση καλύτερης κατανόησης και χρήσης της σήμανσης ημερομηνίας σε εξέλιξη

Ενθάρρυνση της ανακύκλωσης, συμπεριλαμβανομένης της κομποστοποίησης και της χώνευσης βιοαποβλήτων με τρόπο που πληροί υψηλό επίπεδο περιβαλλοντικής προστασίας και οδηγεί σε προϊόν που πληροί τα σχετικά πρότυπα υψηλής ποιότητας

Ενθάρρυνση της οικιακής κομποστοποίησης

Προώθηση της χρήσης υλικών που παράγονται από βιοαπόβλητα

Άσκηση — Ερώτηση 8

Η βιομηχανία τροφίμων έχει δεσμευτεί να επιτύχει τους στόχους που έχουν τεθεί από τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ (12.3) για τη μείωση κατά το ήμισυ της συνολικής Σπατάλης Τροφίμων έως το 2030. Μέχρι στιγμής…

Αυτό είναι σωστό!


«B» είναι η σωστή απάντηση.

Άσκηση — Ερώτηση 9

Το ποσοστό Απώλειας Τροφίμων μιας χώρας μπορεί να ερμηνευτεί ως…

Αυτό είναι σωστό!


«B» είναι η σωστή απάντηση.

Άσκηση — Ερώτηση 10

Η χώρα της ΕΕ με την υψηλότερη παραγωγή Σπατάλης Τροφίμων (294 kg ανά άτομο/έτος, έτος αναφοράς 2025) είναι…

Αυτό είναι σωστό!


«B» είναι η σωστή απάντηση.

Άσκηση — Ερώτηση 11

Η κύρια πολιτική της ΕΕ που θέτει προτεραιότητες για τη Σπατάλη Τροφίμων είναι…

Αυτό είναι σωστό!


«B» είναι η σωστή απάντηση.

Άσκηση — Ερώτηση 12

Η Πλατφόρμα για τις Απώλειες και τη Σπατάλη Τροφίμων (EU PFLW) είναι…

Αυτό είναι σωστό!


«C» είναι η σωστή απάντηση.

Άσκηση — Ερώτηση 13

Η Στρατηγική «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο» στοχεύει να…

Αυτό είναι σωστό!


«A» είναι η σωστή απάντηση.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ

3

Βέλτιστες πρακτικές για την Πρόληψη της Απώλειας Τροφίμων: οι περιπτώσεις ψωμιού, κρέατος, ψαριού και λαχανικών

Στόχοι της ΕΕ για τη Μείωση της Σπατάλης Τροφίμων

Η Οδηγία-Πλαίσιο για τα Απόβλητα καθιέρωσε την ιεραρχία αποβλήτων ως την πρωταρχική αρχή που διέπει τις πολιτικές για τα απόβλητα στην ΕΕ. Σύμφωνα με αυτήν την ιεραρχία, η πρόληψη αποβλήτων έχει την υψηλότερη προτεραιότητα, ακολουθούμενη από την ανάκτηση, ενώ η διάθεση είναι η λιγότερο επιθυμητή επιλογή.

Η κύρια προτεραιότητα είναι η πρόληψη της δημιουργίας Σπατάλης Τροφίμων και πλεονασμάτων εξαρχής, καθώς και ο εντοπισμός και η εξάλειψη των αναποτελεσματικοτήτων στη χρήση πόρων κατά μήκος των αλυσίδων εφοδιασμού.

Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη περιπτώσεις όπου τα πλεονάσματα δεν μπορούν να αποφευχθούν. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το πλεονάζον τρόφιμο πρέπει να ανακατευθύνεται σύμφωνα με την ιεραρχία της Σπατάλης Τροφίμων, ώστε να «ενθαρρύνεται η δωρεά τροφίμων και η αναδιανομή τους για ανθρώπινη κατανάλωση, δίνοντας προτεραιότητα στην ανθρώπινη χρήση έναντι της χρήσης ως ζωοτροφή και της επανεπεξεργασίας σε μη εδώδιμα προϊόντα.»

Ιεραρχία της Σπατάλης Τροφίμων: από την πιο προτιμητέα (πρόληψη) έως τη λιγότερο προτιμητέα (διάθεση)

Σπατάλη Τροφίμων: Λύσεις & Προορισμοί

Υπάρχουν αρκετές λύσεις και τομείς όπου μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τις αιτίες της Απώλειας Τροφίμων και της δημιουργίας σπατάλης και να μειώσουμε τον αντίκτυπό τους στη βιωσιμότητα. Ορισμένα παραδείγματα λύσεων και προορισμών διαχείρισης της Απώλειας και Σπατάλης Τροφίμων παρουσιάζονται σύμφωνα με τα επίπεδα της ιεραρχίας αποβλήτων.

Πρόληψη: Τεχνολογικές λύσεις, Διοικητικές & Οργανωτικές λύσεις, Κοινωνική λύση, Χρηματοοικονομικά εργαλεία, Ευαισθητοποίηση καταναλωτών, Δυναμική τιμολόγηση εκπτώσεων, Πωλήσεις με προωθητικές ενέργειες και εκπτώσεις, Δωρεά, Εσωτερική διανομή εντός της εταιρείας, Πωλήσεις σε δευτερογενείς αγορές, Ενέργειες μάρκετινγκ και χορηγίες, Διατροφή ζώων

Ανακύκλωση: Επανακατασκευή (επαναμεταποίηση και επανασυσκευασία), Επαναξιοποίηση της Σπατάλης Τροφίμων σε νέα προϊόντα τροφίμων, Επαναξιοποίηση της Σπατάλης Τροφίμων σε προϊόντα προστιθέμενης αξίας, Διασπορά στο έδαφος, Ενσωμάτωση στο χώμα με όργωμα, Κομποστοποίηση, Αναερόβια χώνευση

Ανάκτηση: Θερμική επεξεργασία με ανάκτηση ενέργειας, Αποτέφρωση με ανάκτηση ενέργειας

Διάθεση: Αποτέφρωση χωρίς ανάκτηση ενέργειας, Απόρριψη ως ή με λύματα, Υγειονομική ταφή

Πώς να Προλάβουμε τη Σπατάλη και την Απώλεια Τροφίμων:

Ο Ρόλος των Εμπλεκόμενων Φορέων

Όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς κατά μήκος της αλυσίδας τροφίμων έχουν ρόλο να διαδραματίσουν στην πρόληψη και τη μείωση της Σπατάλης Τροφίμων, από τους παραγωγούς και μεταποιητές τροφίμων (αγρότες, βιομηχανίες τροφίμων και μεταποιητές) έως όσους εργάζονται στον τομέα φιλοξενίας (HORECA, λιανοπωλητές) και τους ίδιους τους καταναλωτές.

Βέλτιστες Πρακτικές για την Πρόληψη της Σπατάλης Τροφίμων:

Ψωμί και Δημητριακά

Υπάρχουν αρκετές συμβουλές και κόλπα για να αποφύγετε τη σπατάλη ψωμιού στο νοικοκυριό σας.

Βέλτιστες Πρακτικές για την Πρόληψη της Σπατάλης Τροφίμων:

Σαλάτες, Λαχανικά και Φρούτα Ι.

Υπάρχουν αρκετές συμβουλές και κόλπα για να αποφύγετε τη σπατάλη φρούτων και λαχανικών στο νοικοκυριό σας.

Βέλτιστες Πρακτικές για την Πρόληψη της Σπατάλης Τροφίμων:

Σαλάτες, Λαχανικά και Φρούτα ΙΙ.

Υπάρχουν αρκετές συμβουλές και κόλπα για να αποφύγετε τη σπατάλη φρούτων και λαχανικών στο νοικοκυριό σας.

Βέλτιστες Πρακτικές για την Πρόληψη της Σπατάλης Τροφίμων:

Δανία

Υπάρχουν αρκετές συμβουλές και κόλπα για να αποφύγετε τη σπατάλη κρέατος και ψαριού στο νοικοκυριό σας.

Άλλες Πιθανές Λύσεις για την Πρόληψη της Σπατάλης Τροφίμων

Η μετάβαση προς πιο βιώσιμους τρόπους ζωής απαιτεί νέες τεχνολογίες και καινοτομίες, καθώς και αλλαγή στη συμπεριφορά, τις αξίες, τις δεξιότητες και τις πρακτικές των πολιτών. Ορισμένα παραδείγματα αυτών περιλαμβάνουν:

Άσκηση — Σύρε & Άφησε

Η Οδηγία-Πλαίσιο για τα Απόβλητα καθιέρωσε την ________________ ως την πρωταρχική αρχή που διέπει τις πολιτικές για τα απόβλητα στην ΕΕ.

Όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς σε ολόκληρη την ________________ έχουν ρόλο να συμβάλουν στην πρόληψη και τη μείωση της Σπατάλης Τροφίμων, από τους παραγωγούς και τους μεταποιητές τροφίμων έως τους ίδιους τους καταναλωτές.

Η ________________ έχει ρόλο να δημιουργεί υποστηρικτικά πλαίσια πολιτικής που προάγουν πρωτοβουλίες πρόληψης και μείωσης της Σπατάλης Τροφίμων, συμπεριλαμβανομένων οικονομικών κινήτρων.

Ο Κώδικας Δεοντολογίας της ΕΕ για Υπεύθυνες Επιχειρηματικές και Εμπορικές Πρακτικές αποτελεί μέρος της Στρατηγικής «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο» και βελτιώνει τις επιδόσεις βιωσιμότητας για ________________.

Οι ________________ έχουν ευθύνη, στο πλαίσιο της μείωσης της Σπατάλης Τροφίμων, να κατανοούν τη διαφορά ανάμεσα στις ενδείξεις «ανάλωση έως» και «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από» και να αποθηκεύουν σωστά τα τρόφιμα.

Όταν δεν μπορεί να αποφευχθεί η πλεονάζουσα ποσότητα τροφίμων, η ιεραρχία της Σπατάλης Τροφίμων ενθαρρύνει τη δωρεά τροφίμων και άλλες μορφές αναδιανομής, δίνοντας προτεραιότητα σε ________________ έναντι σε ________________ και στην επανεπεξεργασία σε μη εδώδιμα προϊόντα.

αλυσίδα τροφίμων
ιεραρχία αποβλήτων
επιχειρήσεις
καταναλωτές
κυβέρνηση
ανθρώπινη χρήση
ζωοτροφές
0 / 7 σωστά
ΚΕΦΑΛΑΙΟ

4

Η έννοια της Κυκλικής Οικονομίας εφαρμοσμένη στη Σπατάλη Τροφίμων και στην πρόληψή της (από τη γραμμική στην κυκλική): Κατάλογος βέλτιστων πρακτικών

Από τη Γραμμική στην Κυκλική Οικονομία

  • Το γραμμικό μοντέλο παραγωγής κυριαρχεί από τη βιομηχανική επανάσταση, αλλά αποτελεί μη βιώσιμο πρότυπο ανάπτυξης.
  • Η Κυκλική Οικονομία αντιπροσωπεύει μια ανανεώσιμη βιομηχανική οικονομία που προσφέρει μια διαφορετική αντίληψη για την παραγωγή και την κατανάλωση όσον αφορά τον σχεδιασμό, τη χρήση πόρων και την προσέγγιση στη δημιουργία αποβλήτων.
  • Η κυκλική οικονομία στοχεύει στη μείωση της χρήσης πρώτων υλών και της παραγωγής αποβλήτων.
  • Η κυκλική οικονομία υπερβαίνει τη διαδικασία διαχείρισης αποβλήτων, καθώς η αφετηρία της είναι ένας εντελώς νέος τρόπος σκέψης για τη χρήση των πόρων.
  • Ορισμένα από τα στοιχεία της σκέψης της Κυκλικής Οικονομίας περιλαμβάνουν τον οικολογικό σχεδιασμό, την παραγωγή και επαναμεταποίηση, την επαναχρησιμοποίηση, την επισκευή, τη συλλογή και την ανακύκλωση.
  • Η επανένταξη του υλικού αποβλήτων που είχε προηγουμένως εξέλθει από τον κύκλο μπορεί να συμβάλει στο κλείσιμο του βρόχου.
Διάγραμμα Κυκλικής Οικονομίας: πρώτες ύλες, σχεδιασμός, παραγωγή και επαναμεταποίηση, διανομή, κατανάλωση/χρήση/επαναχρησιμοποίηση/επισκευή, συλλογή και ανακύκλωση γύρω από έναν κεντρικό κόμβο Κυκλικής Οικονομίας, με τα υπολειμματικά απόβλητα να εξέρχονται από τον βρόχο

Κυκλική Οικονομία και Βιοαπόβλητα

Σύμφωνα με τον ορισμό της Οδηγίας-Πλαισίου για τα Απόβλητα, τα βιοαπόβλητα περιλαμβάνουν «βιοαποδομήσιμα απόβλητα κήπων και πάρκων, απόβλητα τροφίμων και κουζίνας από νοικοκυριά, γραφεία, εστιατόρια, χονδρικό εμπόριο, κυλικεία, εταιρείες τροφοδοσίας και καταστήματα λιανικής, καθώς και συγκρίσιμα απόβλητα από μονάδες επεξεργασίας τροφίμων». Η Σπατάλη Τροφίμων, βασικό συστατικό των βιοαποβλήτων, μπορεί να είναι βρώσιμη (π.χ. τρόφιμα που αγοράστηκαν αλλά δεν καταναλώθηκαν, υπολείμματα γευμάτων) ή μη βρώσιμη (π.χ. φλούδα μπανάνας ή κόκαλα).

  • Τα βιοαπόβλητα αποτελούν πολύτιμο οργανικό πόρο σε μια κυκλική βιοοικονομία.
  • Τα βιοαπόβλητα περιλαμβάνουν απόβλητα τροφίμων και κουζίνας από νοικοκυριά και εστιατόρια, εταιρείες τροφοδοσίας, καταστήματα λιανικής, απόβλητα κήπων και πάρκων, καθώς και συγκρίσιμα βιομηχανικά οργανικά υπολείμματα από μονάδες επεξεργασίας τροφίμων.
  • Τα βιοαπόβλητα αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο κλάσμα (40%) των αστικών στερεών αποβλήτων.
  • Σε μια κυκλική οικονομία, τα βιοαπόβλητα δεν οδηγούνται σε χώρους υγειονομικής ταφής. Αντίθετα, αποτελούν πόρο για οργανικά βελτιωτικά εδάφους, λιπάσματα, συστατικά υποστρωμάτων ανάπτυξης και βιολογικά προϊόντα.
  • Με τη νέα νομοθεσία για τα απόβλητα, περισσότεροι από 60 εκατομμύρια τόνοι βιοαποβλήτων θα μπορούσαν να ανακυκλωθούν, κάτι που θα οδηγήσει στη δημιουργία 52.000 νέων θέσεων εργασίας.
  • Οι ευρωπαϊκές πολιτικές κυκλικής οικονομίας και διαχείρισης αποβλήτων αντιμετωπίζουν όλο και περισσότερο τα βιοαπόβλητα ως βασική ροή αποβλήτων για την επίτευξη των κοινών στόχων της ΕΕ στη διαχείριση αποβλήτων.
  • Η Σπατάλη Τροφίμων αντιστοιχεί σχεδόν στα δύο τρίτα (60%) του συνόλου των βιοαποβλήτων από νοικοκυριά και άλλες πηγές.

Κυκλικά Συστήματα Τροφίμων

Τα Συστήματα Τροφίμων ορίζονται ως ένα σύστημα που «παρέχει επισιτιστική ασφάλεια και διατροφή για όλους, με τρόπο που δεν διακυβεύει τις οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές βάσεις για τη δημιουργία επισιτιστικής ασφάλειας και διατροφής για τις μελλοντικές γενιές».

Τα κυκλικά συστήματα τροφίμων δίνουν προτεραιότητα στην αναγεννητική παραγωγή, ευνοούν πρακτικές επαναχρησιμοποίησης και διαμοιρασμού, μειώνουν τις εισροές πόρων και τη ρύπανση και διασφαλίζουν την ανάκτηση πόρων για μελλοντική χρήση. Έτσι, κλείνουν τους βρόχους πόρων και επιδιώκουν διατομεακές συνέργειες που συμβάλλουν στην ανθεκτικότητα μιας περιοχής.

Η κυκλική οικονομία μπορεί να εφαρμοστεί ως πλαίσιο για τον εντοπισμό ευκαιριών στο σύστημα τροφίμων, ώστε αυτό να γίνει πιο αποδοτικό ως προς τους πόρους, να δημιουργηθούν νέες συνέργειες μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων και να μειωθούν τα απόβλητα κατά μήκος της αλυσίδας αξίας, ξεκινώντας από το στάδιο της εξόρυξης.

Με αυτόν τον τρόπο, η εφαρμογή των αρχών της κυκλικής οικονομίας στο σύστημα τροφίμων οδηγεί επίσης στη δημιουργία νέων οικονομικών ευκαιριών και στην ενίσχυση της τοπικής ανθεκτικότητας, της κοινωνικής ένταξης και της διατομεακής συνεργασίας.

Διάγραμμα κυκλικών συστημάτων τροφίμων που δείχνει τις ροές μεταξύ πρώτων υλών, παραγωγής, διανομής, κατανάλωσης και ανάκτησης αποβλήτων

Στάδια των Συστημάτων Τροφίμων σε μια Κυκλική Οικονομία

  1. Μείωση της ποσότητας των παραγόμενων αποβλήτων
  2. Επαναχρησιμοποίηση τροφίμων
  3. Αξιοποίηση παραπροϊόντων και Σπατάλης Τροφίμων
  4. Ανακύκλωση θρεπτικών συστατικών

Αυτά τα μέτρα εφαρμόζονται σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας, από τους παραγωγούς και τους μεταποιητές έως τους καταναλωτές.

Διάγραμμα που δείχνει την κυκλική ροή μεταξύ παραγωγής τροφίμων, κατανάλωσης τροφίμων και διαχείρισης πλεονάσματος και αποβλήτων τροφίμων, συνδεδεμένη μέσω της ανακύκλωσης θρεπτικών συστατικών και της επαναχρησιμοποίησης πλεονάζουσας ύλης, με πειραματικές λύσεις (niche) στο κέντρο

Κατάλογος Βέλτιστων Πρακτικών Κυκλικών Συστημάτων Τροφίμων: Πολιτική Δωρεάς Τροφίμων στην Τσεχία

Η Τσεχία τροποποίησε πρόσφατα τη νομοθεσία της για να ενισχύσει την πρόληψη της Σπατάλης Τροφίμων και να προωθήσει την αναδιανομή τροφίμων, καταργώντας τον ΦΠΑ 15% για τα δωρισμένα τρόφιμα και υποχρεώνοντας τα καταστήματα άνω των 400 τ.μ. να δωρίζουν απούλητα, πλεονάζοντα αλλά κατάλληλα προς κατανάλωση τρόφιμα.

Ο νέος νόμος διευκόλυνε την αύξηση και την αναδιανομή των δωρεών τροφίμων σε μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς, φιλανθρωπικά ιδρύματα και τράπεζες τροφίμων, καθώς και τη βελτιωμένη διαχείριση των δωρεών, θεσπίζοντας νέα εφοδιαστική για τη διαχείριση του αυξημένου όγκου δωρεών, ιδίως για τα ευαλλοίωτα τρόφιμα.

Για να ανταποκριθούν στις νέες απαιτήσεις, ορισμένες τράπεζες τροφίμων διεύρυναν τις δραστηριότητές τους, δημιουργώντας κουζίνες όπου μπορούν να παρασκευάζονται γεύματα από τα δωρισμένα προϊόντα. Αυτό αυξάνει το χρονικό περιθώριο για την εύρεση δικαιούχων στους οποίους θα δωριστούν και θα μεταφερθούν τα τρόφιμα, ενώ παράλληλα διευρύνει την πελατεία των οργανισμών, συμπεριλαμβάνοντας διανομείς γευμάτων για τα νεοπαρασκευασμένα φαγητά.

Κατάλογος Βέλτιστων Πρακτικών Κυκλικών Συστημάτων Τροφίμων: Οικολογικό Σήμα ReFood στη Δανία

Τα συστήματα επισήμανσης, όπως τα οικολογικά σήματα, αποτελούν εξαιρετικά εργαλεία για να ενθαρρύνουν τις επιχειρήσεις και τους πελάτες να επιλέγουν πράσινα προϊόντα.

Επί του παρόντος, υπάρχουν 83.590 καταχωρισμένα προϊόντα βραβευμένα με το Οικολογικό Σήμα της ΕΕ. Τα οικολογικά σήματα μπορούν να παρακινήσουν τις εταιρείες να αρχίσουν να εφαρμόζουν πιο βιώσιμες πρακτικές, να μειώσουν τα απόβλητά τους και να επηρεάσουν νέες πολιτικές δημόσιων προμηθειών σχετικά με τη Σπατάλη Τροφίμων. Αρκετές χώρες της ΕΕ διαθέτουν ήδη οικολογικά σήματα, για παράδειγμα: η Αυστρία, η Δανία και η Φινλανδία.

Ένα καλό παράδειγμα είναι το δανέζικο σήμα ReFood, το οποίο δημιουργήθηκε από το Δανικό Συμβούλιο Γεωργίας και Τροφίμων, το καταναλωτικό κίνημα Stop Wasting Food και τη δανέζικη εταιρεία ανακύκλωσης DAKA ReFood.

Επί του παρόντος, πάνω από 300 εστιατόρια στη Δανία είναι εγγεγραμμένα στο σήμα ReFood, το οποίο διακρίνει αυτές τις επιχειρήσεις για τις προσπάθειές τους να μειώσουν τη Σπατάλη Τροφίμων και να αυξήσουν την ανακύκλωση.

EU Ecolabel logo

Περαιτέρω μελέτη:

1. EU Ecolabel

Κατάλογος Βέλτιστων Πρακτικών Κυκλικών Συστημάτων Τροφίμων: Επισήμανση Ημερομηνιών στη Νορβηγία

Κατάλογος Βέλτιστων Πρακτικών Κυκλικών Συστημάτων Τροφίμων: Ανάκτηση Θρεπτικών Συστατικών στο Turku της Φινλανδίας

Τα κυκλικά συστήματα τροφίμων συμβάλλουν στη μείωση της εξάρτησης από σπάνιους πόρους και στηρίζουν την ανάπτυξη βασικών τοπικών υποδομών για πιο βιώσιμη χρήση των πόρων.

Στο Turku της Φινλανδίας, οι περιφερειακοί δήμοι συνεργάστηκαν για τον σχεδιασμό ενός καινοτόμου συστήματος διαχείρισης υδάτων στην περιοχή.

Πέρα από την προστασία των υπόγειων υδάτων και την ανάκτηση ενέργειας, το σύστημα προβλέπει και την επαναχρησιμοποίηση της ιλύος, του παραπροϊόντος της περιφερειακής επεξεργασίας λυμάτων.

Η ιλύς μεταφέρεται σε μονάδα βιοαερίου και υφίσταται επεξεργασία μέσω αναερόβιας χώνευσης.

Πέρα από την παραγωγή βιοαερίου, το ένα τρίτο των ανακτημένων θρεπτικών συστατικών χρησιμοποιείται ως γεωργικό λίπασμα, ενώ τα υπόλοιπα δύο τρίτα χρησιμοποιούνται για διαμόρφωση τοπίου.

Κατάλογος Βέλτιστων Πρακτικών Κυκλικών Συστημάτων Τροφίμων: Διαχείριση Οργανικών Αποβλήτων στο Σάο Πάολο

Τα κυκλικά συστήματα τροφίμων προάγουν πρωτίστως την πρόληψη αποβλήτων και τον διαμοιρασμό πόρων. Η πόλη του Σάο Πάολο έχει δεσμευτεί για την ανακύκλωση οργανικών υλικών και την παραγωγή κομπόστ υψηλής ποιότητας.

Η χωριστή συλλογή και ανακύκλωση οργανικών αποβλήτων από τα αστικά στερεά απόβλητα αποτελεί βασικό στοιχείο για πιο βιώσιμες πρακτικές σε επίπεδο πόλης, όπου συχνά το μεγαλύτερο μέρος των αποβλήτων καταλήγει σε χώρους υγειονομικής ταφής. Για την αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος, η πόλη ξεκίνησε την πρωτοβουλία Composta Sao Paulo για την προώθηση της οικιακής κομποστοποίησης. Έως το 2015, περίπου 5.000 οικογένειες συμμετείχαν στην πρωτοβουλία και κομποστοποιούσαν τακτικά στο σπίτι τους.

Στη συνέχεια, εντάχθηκαν και 1.100 σχολεία για να διδάξουν στους μαθητές πρακτικές διαχείρισης αποβλήτων. Παράλληλα, η πόλη ξεκίνησε την κομποστοποίηση οργανικών αποβλήτων σε μικρές, απλές εγκαταστάσεις και άρχισε να συλλέγει απόβλητα φρούτων, λαχανικών και πρασίνου από τις λαϊκές αγορές. Στη Λάπα, δημιουργήθηκε η πρώτη πιλοτική μονάδα οργανικής κομποστοποίησης, με άλλες 5 εγκαταστάσεις να ακολουθούν, ανακυκλώνοντας 15.000 τόνους οργανικών αποβλήτων ετησίως.

Κατάλογος Βέλτιστων Πρακτικών Κυκλικών Συστημάτων Τροφίμων: Το Σύστημα De Clique στις Κάτω Χώρες

Τα κυκλικά συστήματα τροφίμων στοχεύουν στη διατήρηση των υλικών σε χρήση (εντός του βρόχου) και στη μετατροπή τους σε άλλα πολύτιμα προϊόντα. Στις πόλεις, τα μη βρώσιμα παραπροϊόντα τροφίμων και άλλες ροές οργανικών αποβλήτων συνήθως δεν αντιμετωπίζονται ως δυνητικοί πόροι ούτε ανακυκλώνονται.

Η De Clique στοχεύει να καλύψει αυτό το κενό συλλέγοντας Σπατάλη Τροφίμων και παραπροϊόντα τροφίμων, όπως κατακάθια καφέ και φλούδες πορτοκαλιού, με ποδηλάτες-ταχυμεταφορείς και ηλεκτρικά οχήματα. Τα συλλεγμένα απόβλητα πωλούνται στη συνέχεια από την De Clique σε τρίτους καινοτόμους φορείς και κατασκευαστές προϊόντων, οι οποίοι τα μετατρέπουν σε νέα προϊόντα, όπως συστατικά τροφίμων, καλλυντικά, κ.ά.

Το 2020, η De Clique συνέλεγε περίπου 10 τόνους οργανικών αποβλήτων μηνιαίως στον κεντρικό της κόμβο (Hub) στην Ουτρέχτη. Η De Clique επεκτείνεται ήδη ανοίγοντας νέους κόμβους στο Ρότερνταμ, στο Άμστερνταμ και στη Λουβέν του Βελγίου.

Περαιτέρω μελέτη:

1. De Clique

Κατάλογος Βέλτιστων Πρακτικών Κυκλικών Συστημάτων Τροφίμων: Ο Όμιλος Balbo στη Βραζιλία

Η καλλιέργεια συνήθως συνεπάγεται εκτεταμένη χρήση φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων, οδηγώντας σε υποβάθμιση του εδάφους και περιβαλλοντική ρύπανση.

Ο Όμιλος Balbo χρησιμοποιεί ένα πιο βιώσιμο σύστημα για την παραγωγή ζαχαροκάλαμου και ζάχαρης, ευθυγραμμισμένο με βιολογικές γεωργικές πρακτικές.

Χρησιμοποιούν τροποποιημένα μηχανήματα και εργάζονται για την αποκατάσταση φυσικών διεργασιών, όπως η αναζωογόνηση των πληθυσμών της πανίδας γύρω από τους αγρούς ζαχαροκάλαμου.

Ορισμένες από τις μονάδες του Ομίλου Balbo είναι επίσης ενεργειακά αυτάρκεις, παράγοντας την ενέργεια που χρησιμοποιείται για την επεξεργασία του ζαχαροκάλαμου μέσω της καύσης του βαγάσου ζαχαροκάλαμου (το ινώδες παραπροϊόν που απομένει μετά την εξαγωγή του χυμού από το ζαχαροκάλαμο).

Περαιτέρω μελέτη:

1. Ο Όμιλος Balbo

Άσκηση — Ερώτηση 14

Το … μοντέλο παραγωγής είναι κυρίαρχο από τη βιομηχανική επανάσταση, αλλά αποτελεί μη βιώσιμο πρότυπο ανάπτυξης.

Αυτό είναι σωστό!


«B» είναι η σωστή απάντηση.

Άσκηση — Ερώτηση 15

Ορισμένα από τα στοιχεία της σκέψης της Κυκλικής Οικονομίας περιλαμβάνουν…

Αυτό είναι σωστό!


«C» είναι η σωστή απάντηση.

Άσκηση — Ερώτηση 16

Τα … περιλαμβάνουν απόβλητα τροφίμων και κουζίνας από νοικοκυριά και εστιατόρια, εταιρείες τροφοδοσίας, καταστήματα λιανικής, απόβλητα κήπων και πάρκων, καθώς και συγκρίσιμα βιομηχανικά οργανικά υπολείμματα από μονάδες επεξεργασίας τροφίμων.

Αυτό είναι σωστό!


«A» είναι η σωστή απάντηση.

Άσκηση — Ερώτηση 17

Η Σπατάλη Τροφίμων αντιστοιχεί σχεδόν στο …% του συνόλου των βιοαποβλήτων από νοικοκυριά και άλλες πηγές

Αυτό είναι σωστό!


«B» είναι η σωστή απάντηση.

Άσκηση — Ερώτηση 18

Τα … δίνουν προτεραιότητα στην αναγεννητική παραγωγή, ευνοούν πρακτικές επαναχρησιμοποίησης και διαμοιρασμού, μειώνουν τις εισροές πόρων και τη ρύπανση και διασφαλίζουν την ανάκτηση πόρων για μελλοντική χρήση.

Αυτό είναι σωστό!


«B» είναι η σωστή απάντηση.

Άσκηση — Ερώτηση 19

Η μείωση της ποσότητας των παραγόμενων αποβλήτων, η επαναχρησιμοποίηση τροφίμων, η αξιοποίηση παραπροϊόντων και Σπατάλης Τροφίμων, και η ανακύκλωση θρεπτικών συστατικών είναι μέτρα που εφαρμόζονται…

Αυτό είναι σωστό!


«B» είναι η σωστή απάντηση.

Τα Αποτελέσματά σας στο Μάθημα

Δείτε πώς τα πήγατε στις ερωτήσεις των ασκήσεων σε όλα τα τέσσερα κεφάλαια.

Κεφάλαιο 1
– / 7
Κεφάλαιο 2
– / 6
Κεφάλαιο 3
– / 7
Κεφάλαιο 4
– / 6
Συνολική Βαθμολογία
– / 26
Municipality of Chalandri logo

Ευχαριστούμε!

Συνδεθείτε μαζί μας!

Έξοδος

Το e-learning αυτό δημιουργήθηκε από την Μονάδα Κυκλικής Οικονομίας του Δήμου Χαλανδρίου. Πηγή έμπνευσης αποτέλεσε το e-learning foodrus.geonardo.com που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Προγράμματος FOODRUS.

1 / 5